Trẻ Sơ Sinh Bị Táo Bón: Dấu Hiệu, Nguyên Nhân Và Cách Xử Lý

Trẻ sơ sinh bị táo bón là tình trạng bé đi ngoài phân cứng, vón cục, khó rặn gây đau, không chỉ đơn thuần là số lần đi ngoài ít. Tần suất đi ngoài “bình thường” khác nhau tùy bé bú mẹ hoàn toàn hay bú sữa công thức, có bé bú mẹ vẫn bình thường dù vài ngày mới đi ngoài một lần nếu phân mềm.

Phần lớn cải thiện bằng massage bụng, điều chỉnh chế độ ăn của mẹ nếu bú mẹ, hoặc đổi loại sữa công thức theo tư vấn bác sĩ. Nếu táo bón kéo dài trên 2 tuần, kèm sốt, nôn ói, phân có máu hoặc bé không tăng cân, cần đưa bé đi khám ngay.

Trẻ sơ sinh bị táo bón là tình trạng bé đi ngoài khó khăn, phân cứng hơn bình thường, không phải cứ vài ngày không đi ngoài là chắc chắn táo bón. Nhiều mẹ lo lắng khi thấy con rặn đỏ mặt, quấy khóc mỗi lần đi ngoài, hoặc không đi ngoài suốt vài ngày liền, nhưng không chắc đây là táo bón thật hay chỉ là thói quen tiêu hóa bình thường của bé bú mẹ.

Bài viết dưới đây giúp mẹ phân biệt rõ dấu hiệu táo bón thật sự, hiểu nguyên nhân theo từng loại sữa bé đang bú, và biết cách xử lý tại nhà an toàn, đúng lúc nên đưa bé đi khám.

Trẻ sơ sinh bị táo bón là gì? Tần suất đi ngoài bình thường theo loại sữa

Trẻ sơ sinh bị táo bón khi phân của bé trở nên cứng, khô, vón cục, khiến bé phải rặn mạnh và có dấu hiệu khó chịu rõ rệt khi đi ngoài, không đơn thuần dựa vào số lần đi ngoài trong ngày hay trong tuần. Theo Vinmec, tần suất đi ngoài bình thường ở trẻ sơ sinh khác nhau khá nhiều tùy loại sữa bé đang bú và từng bé cụ thể.

Như vậy, một bé bú mẹ hoàn toàn 4 đến 5 ngày chưa đi ngoài nhưng phân vẫn mềm, bé vẫn bú tốt và không quấy khóc bất thường thì chưa chắc đã bị táo bón. Ngược lại, một bé đi ngoài đều mỗi ngày nhưng phân cứng, vón cục và bé rặn đau vẫn có thể đang bị táo bón thật sự.

Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh bị táo bón thật sự

Phân cứng, vón cục

Dấu hiệu táo bón thật sự nằm ở tính chất phân chứ không chỉ ở số lần đi ngoài. Phân cứng, vón thành cục nhỏ, đôi khi có vệt máu nhẹ do bé rặn mạnh làm nứt nhẹ niêm mạc hậu môn, là dấu hiệu rõ ràng của táo bón.

Rặn đỏ mặt, quấy khóc khi đi ngoài

Bé biểu hiện khó chịu rõ rệt mỗi lần đi ngoài như rặn đỏ mặt kéo dài, cong người, quấy khóc, khác hẳn với việc bé bú mẹ chỉ đi ngoài thưa nhưng phân vẫn mềm và bé vẫn thoải mái, không có dấu hiệu đau đớn. Ngoài ra mẹ cũng nên chú ý nếu bé có biểu hiện bụng chướng, biếng bú kèm theo các dấu hiệu trên.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị táo bón

Ở bé bú mẹ hoàn toàn

Theo Vinmec, sữa mẹ được cơ thể bé hấp thu gần như trọn vẹn nên lượng chất thải còn lại rất ít, đây là lý do một số bé bú mẹ hoàn toàn đi ngoài thưa hơn mà vẫn hoàn toàn bình thường. Táo bón thật sự ở nhóm bé này ít gặp hơn, phần lớn liên quan đến nhu động ruột của từng bé chậm hơn bình thường, hoặc hiếm hơn là do nguyên nhân bệnh lý như rối loạn cơ thắt ruột.

Ở bé bú sữa công thức

Táo bón phổ biến hơn ở bé bú sữa công thức, nguyên nhân thường do pha sữa chưa đúng tỷ lệ khuyến nghị của nhà sản xuất (pha quá đặc), hoặc loại sữa công thức chưa phù hợp với hệ tiêu hóa của bé. Mẹ không nên tự ý đổi sữa liên tục mà nên tham khảo ý kiến bác sĩ nếu nghi ngờ sữa là nguyên nhân.

Khi chuyển đổi loại sữa hoặc bắt đầu ăn dặm

Khi bé chuyển từ sữa mẹ sang sữa công thức, đổi loại sữa công thức khác, hoặc bắt đầu ăn dặm, hệ vi sinh đường ruột cần thời gian thích nghi với nguồn dinh dưỡng mới, táo bón nhẹ và thoáng qua trong giai đoạn này khá phổ biến và thường tự cải thiện sau vài ngày đến một đến hai tuần.

Cách xử lý táo bón cho trẻ sơ sinh tại nhà

Massage bụng theo chiều kim đồng hồ

Vinmec khuyến nghị massage nhẹ nhàng vùng bụng bé theo chiều kim đồng hồ khoảng 5 đến 10 phút, 1 đến 2 lần mỗi ngày, giúp kích thích nhu động ruột hoạt động tốt hơn. Mẹ nên thực hiện khi bé đang thoải mái, không phải ngay sau khi vừa bú no.

Bài tập đạp xe đạp cho bé

Kết hợp bài tập đạp xe đạp bằng cách gập nhẹ hai chân bé luân phiên về phía bụng, mô phỏng động tác đạp xe, cũng giúp hỗ trợ đẩy hơi và kích thích đường ruột vận động.

Điều chỉnh chế độ ăn của mẹ nếu bé bú mẹ

Nếu bé bú mẹ hoàn toàn, Vinmec khuyến nghị mẹ nên tăng cường rau xanh, trái cây, uống đủ nước và hạn chế đồ ăn cay nóng, rượu bia, vì chế độ ăn của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến tính chất sữa mẹ. Mẹ có thể xem thêm bài Mẹ sau sinh nên ăn gì? Hướng dẫn ăn uống toàn diện cho mẹ để biết nhóm thực phẩm nên bổ sung sau sinh.

Trẻ dưới 1 tuổi không dùng mật ong để nhuận tràng dù là mẹo dân gian phổ biến, vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ. Với bé trên 4 tháng tuổi, một số nguồn y khoa cho phép bổ sung một lượng rất nhỏ nước ép trái cây sẫm màu như mận hoặc lê, không quá 50ml mỗi ngày, nhưng mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng, không tự ý cho bé dưới 4 tháng tuổi uống nước hoặc nước ép.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

Mẹ nên đưa bé đi khám nhi khoa ngay khi gặp một trong các dấu hiệu sau, theo khuyến cáo của Vinmec và Bệnh viện Nhi Đồng:

• Bé khó chịu rõ rệt mỗi lần đi tiêu, phân cứng kéo dài nhiều ngày liên tiếp.
• Phân có máu hoặc phân màu đen bất thường.
• Không đi tiêu trong ít nhất 5 ngày liên tục.
• Táo bón kéo dài trên 2 tuần dù đã áp dụng các biện pháp tại nhà.
• Kèm sốt, nôn ói, bụng chướng cứng, hoặc bé không tăng cân bình thường.

Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ kiểm tra để loại trừ nguyên nhân bệnh lý như rối loạn cơ thắt ruột hoặc tắc nghẽn đường ruột, không nên tự xử lý kéo dài tại nhà mà không theo dõi y tế.

Những sai lầm cần tránh khi xử lý táo bón cho bé

Mẹ không nên tự ý dùng mật ong để nhuận tràng cho bé dưới 1 tuổi vì nguy cơ ngộ độc botulinum đã nêu ở trên. Mẹ cũng không nên tự ý thụt tháo tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì thao tác không đúng cách có thể gây tổn thương hậu môn hoặc khiến bé lệ thuộc vào phản xạ đi ngoài bị kích thích thay vì tự nhiên. Ngoài ra, việc tự ý đổi sữa công thức liên tục nhiều lần trong thời gian ngắn mà không theo dõi cũng không giúp cải thiện tình trạng, thậm chí khiến hệ tiêu hóa của bé khó thích nghi hơn.

Câu hỏi thường gặp

Bé bú mẹ 4 đến 5 ngày không đi ngoài có phải táo bón không?

Không hẳn. Nếu phân vẫn mềm khi đi ngoài và bé không có dấu hiệu khó chịu, bú tốt, tăng cân bình thường, đây có thể chỉ là tần suất đi ngoài bình thường ở một số bé bú mẹ hoàn toàn, không phải táo bón.

Đổi sữa công thức có giúp cải thiện táo bón cho bé không?

Có thể, nếu loại sữa hiện tại chưa phù hợp với bé. Tuy nhiên mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi đổi sữa, không nên tự ý đổi liên tục nhiều loại trong thời gian ngắn.

Có nên dùng men vi sinh khi bé bị táo bón không?

Việc dùng men vi sinh cho trẻ sơ sinh nên có chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý mua và cho bé dùng khi chưa được tư vấn, vì hiệu quả và độ an toàn tùy thuộc vào từng loại sản phẩm và tình trạng cụ thể của bé.

Táo bón ở trẻ sơ sinh có tự hết không hay luôn cần can thiệp?

Phần lớn trường hợp táo bón nhẹ, đặc biệt trong giai đoạn chuyển sữa hoặc bắt đầu ăn dặm, có thể tự cải thiện sau vài ngày đến một đến hai tuần kết hợp các biện pháp tại nhà. Táo bón kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ đánh giá.

Mẹ ăn gì thì sữa mẹ giúp bé đỡ táo bón hơn?

Mẹ nên tăng cường rau xanh, trái cây, uống đủ nước mỗi ngày và hạn chế đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, vì chế độ ăn của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến tính chất sữa mẹ bé đang bú.

Táo bón kéo dài có ảnh hưởng đến việc bé bú và tăng cân không?

Có thể. Táo bón kéo dài khiến bé khó chịu, bụng chướng, dẫn đến biếng bú và ảnh hưởng đến tăng cân. Đây là một trong các dấu hiệu cần đưa bé đi khám đã nêu ở phần trên.

Kết luận

Trẻ sơ sinh bị táo bón cần được nhận diện đúng qua tính chất phân và biểu hiện khó chịu của bé, không chỉ dựa vào số lần đi ngoài, vì tần suất bình thường khác nhau khá nhiều giữa bé bú mẹ hoàn toàn và bé bú sữa công thức. Phần lớn trường hợp cải thiện tốt bằng massage bụng, điều chỉnh chế độ ăn của mẹ hoặc đổi sữa theo tư vấn bác sĩ. Nếu táo bón kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường, mẹ nên đưa bé đi khám sớm để được chẩn đoán và xử lý đúng cách.