Trẻ Bị Nhiệt Miệng: Dấu Hiệu, Cách Chăm Sóc Và Khi Nào Cần Đi Khám
Trẻ bị nhiệt miệng phần lớn là tình trạng lành tính, tự khỏi sau 1 đến 2 tuần. Nhiều mẹ phát hiện ra khi bé đang bú thì đột ngột nhả ti và khóc. Soi đèn vào miệng mới thấy một đốm trắng viền đỏ ở mặt trong má.
Việc cần làm trước tiên không phải là tìm thuốc bôi, mà là xác định đúng bé đang bị gì. Vết loét trong miệng có thể đến từ vài bệnh khác nhau, và cách chăm sóc mỗi bệnh một khác.
Trong số đó, bệnh khiến mẹ lo nhất là tay chân miệng. Nếu bé có nổi mụn nước ngoài da, mẹ tham khảo thêm bài phân biệt tay chân miệng và thủy đậu để nhận diện sớm.
Trẻ bị nhiệt miệng có nguy hiểm không, bao lâu thì khỏi?
Nhiệt miệng ở trẻ là các vết loét áp-tơ nhỏ và nông trên niêm mạc miệng. Bệnh không lây và phần lớn tự lành sau 7 đến 14 ngày, không để lại sẹo. Điều cần theo dõi là bé có ăn uống được không, vì đau nhiều dễ dẫn tới bỏ bú.
Tên y khoa của tình trạng này là loét áp-tơ ở trẻ em, còn dân gian quen gọi là nhiệt miệng hoặc đẹn miệng. Vết loét thường nhỏ, nông, tâm màu trắng hoặc xám nhạt và có viền đỏ. Vị trí hay gặp là mặt trong má, mặt trong môi, lưỡi hoặc lợi.
Theo Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC, các tổn thương này thường tự lành trong 7 đến 14 ngày. Vết loét áp-tơ cũng không để lại sẹo sau khi lành. Vì vậy câu hỏi nhiệt miệng ở trẻ bao lâu thì khỏi có đáp án khá ổn định.
Rủi ro thật sự không nằm ở bản thân vết loét. Ba tình huống dưới đây mới là thứ mẹ cần để mắt:
- Bé đau tới mức bỏ bú nhiều cữ liên tiếp, dẫn tới thiếu nước và sụt cân.
- Vết loét kéo dài quá 2 tuần, gợi ý một nguyên nhân khác ngoài áp-tơ thông thường.
- Bé sốt cao hoặc nổi mụn nước ngoài da, thường là dấu hiệu của bệnh lây nhiễm.
Dấu hiệu nhận biết trẻ bị nhiệt miệng
Dấu hiệu rõ nhất là vết loét tròn hoặc bầu dục, tâm trắng viền đỏ, nằm trong khoang miệng. Bé đau rát khi ăn nên bỏ bú và quấy khóc. Nhiều bé còn chảy nước bọt nhiều hơn hẳn ngày thường.
Năm biểu hiện thường gặp:
- Vết loét đặc trưng trong miệng. Kích thước thường dưới 1cm, bề mặt trắng hoặc xám nhạt, viền đỏ rõ. Mẹ hay thấy nhất ở mặt trong môi dưới và mặt trong má.
- Bé đau khi ăn và bỏ bú. Cơn đau tăng lên mỗi khi thức ăn chạm vào vết loét. Bé có xu hướng ăn ít, ăn chậm hoặc chỉ chịu bú sữa.
- Chảy nhiều nước bọt. Niêm mạc bị kích ứng và bé ngại nuốt, nên nước bọt đọng lại rồi chảy ra ngoài.
- Hơi thở có mùi. Vi khuẩn tích tụ quanh vết loét chưa lành khiến hơi thở của bé nặng mùi hơn.
- Sốt nhẹ ở một số ít trường hợp. Phần lớn bé bị nhiệt miệng không sốt. Nếu bé sốt cao, mẹ nên nghĩ tới nguyên nhân khác.
Nhận biết thế nào khi bé chưa biết nói?
Với bé dưới 2 tuổi, mẹ thường phải đoán qua hành vi thay vì lời kể của con. Bốn biểu hiện dưới đây khá gợi ý:
- Bé đang bú thì đột ngột nhả ti rồi khóc, lặp lại ở nhiều cữ liền nhau.
- Bé chỉ chịu uống sữa mát và đẩy ra khi sữa còn ấm.
- Bé quay đầu tránh khi thìa chạm vào một bên má.
- Bé ngủ không sâu, hay tỉnh giấc và quấy về đêm.
Muốn nhìn rõ, mẹ rửa tay sạch rồi dùng đèn pin nhỏ soi vào miệng bé. Kéo nhẹ môi dưới xuống và vành má sang hai bên là thấy được phần lớn vị trí hay loét. Mẹ không dùng thìa hay vật cứng để đè lưỡi bé.
Nhiệt miệng hay bệnh khác? Bảng phân biệt bốn tình trạng loét miệng
Điểm phân biệt nhanh nhất là số lượng vết loét và dấu hiệu ngoài miệng. Nhiệt miệng thường chỉ có một hoặc vài vết đơn độc trong khoang miệng. Nếu quanh vết loét còn các chấm loét vệ tinh, mẹ cần nghĩ tới tay chân miệng.
Theo BSCKII Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM, loét miệng thông thường là vết áp-tơ đơn độc. Loét do tay chân miệng thì ngoài vết chính còn có thêm các vết vệ tinh xung quanh. Khi thấy kiểu tổn thương này, bác sĩ khuyên tìm kỹ thêm ở lòng bàn tay, bàn chân và mông.
| Tình trạng | Vết loét trông thế nào | Số lượng và vị trí | Dấu hiệu kèm theo | Mẹ cần làm gì |
|---|---|---|---|---|
| Nhiệt miệng (loét áp-tơ) | Loét nông, tâm trắng, viền đỏ | 1 đến vài vết, chỉ trong miệng | Thường không sốt, không lây | Chăm sóc tại nhà, theo dõi 2 tuần |
| Tay chân miệng | Loét kèm nhiều chấm vệ tinh quanh vết chính | Nhiều vết trong miệng, kèm mụn nước ở tay, chân, mông, đầu gối | Hay sốt, lây mạnh, do virus Coxsackie | Đi khám sớm, cho bé nghỉ học |
| Viêm miệng do herpes | Mụn nước vỡ ra thành loét, lan cả vùng nướu | Nhiều vết, nướu sưng đỏ dễ chảy máu | Sốt cao, hay gặp ở bé 6 tháng đến 5 tuổi, do herpes simplex | Đi khám, không tự dùng thuốc |
| Tưa lưỡi | Không phải vết loét lõm mà là mảng trắng bám | Trên lưỡi và mặt trong má, cạo ra dễ chảy máu | Bé khó chịu khi bú, do nấm Candida | Xem hướng dẫn riêng, khám nếu lan rộng |
Trường hợp thứ tư dễ gây nhầm nhất vì cũng có màu trắng trong miệng. Khác biệt nằm ở hình thái: nhiệt miệng là vết lõm gây đau, còn tưa lưỡi là mảng bám nổi trên bề mặt. Mẹ đọc thêm dấu hiệu nhận biết trong bài tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh.
Ba dấu hiệu ngoài miệng mẹ nên kiểm tra ngay
Khi thấy bé có vết loét trong miệng, mẹ dành thêm một phút kiểm tra ba chỗ sau:
- Soi lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và đầu gối xem có mụn nước hay nốt đỏ không.
- Đo nhiệt độ cho bé, vì nhiệt miệng thông thường ít khi gây sốt cao.
- Nhìn kỹ vùng nướu xem có sưng đỏ hoặc chảy máu khi chạm nhẹ không.
Có bất kỳ dấu hiệu nào trong ba dấu hiệu trên, mẹ nên cho bé đi khám thay vì tự chăm sóc tại nhà.
Vì sao trẻ bị nhiệt miệng?
Y văn hiện chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất gây loét áp-tơ. Các yếu tố thường được nhắc tới gồm tổn thương cơ học ở niêm mạc, thiếu vi chất và sức đề kháng giảm. Riêng ở trẻ nhỏ, phổ biến nhất vẫn là bé tự cắn phải má hoặc bị xước niêm mạc.
Nguyên nhân tại chỗ
Đây là nhóm hay gặp nhất ở bé dưới 3 tuổi. Bé vô tình cắn vào má, môi hoặc lưỡi khi ăn và khi chơi. Bàn chải lông cứng hoặc thao tác chải răng quá mạnh cũng làm trầy niêm mạc miệng.
Với bé đang tập ăn thìa, cạnh thìa kim loại và các món cứng như bánh quy giòn dễ để lại vết xước nhỏ. Những vết xước này thường lành nhanh, nhưng ở một số bé lại tiến triển thành ổ loét.
Yếu tố toàn thân và thói quen ăn uống
Theo Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, có hai nhóm yếu tố liên quan tới nhiệt miệng tái phát. Đó là thiếu hụt dinh dưỡng và suy giảm miễn dịch. Thiếu vitamin B12, sắt và kẽm khiến niêm mạc mỏng và dễ tổn thương hơn. Bé vừa trải qua một đợt ốm cũng dễ bị hơn bình thường.
Chế độ ăn góp một phần. Đồ chiên rán và món cay nóng có thể kích ứng niêm mạc ở bé nhạy cảm. Trái cây có tính axit như cam hay cà chua cũng vậy. Uống thiếu nước làm miệng khô và giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của niêm mạc.
Nhiều gia đình gọi tình trạng này là “nóng trong người”. Cách gọi dân gian đó mô tả khá đúng nhóm yếu tố ăn uống và thiếu nước ở trên, chỉ là diễn đạt bằng ngôn ngữ khác.
Trẻ bị nhiệt miệng phải làm sao? Cách chăm sóc theo từng độ tuổi
Chăm sóc tại nhà tập trung vào ba việc: giảm đau để bé ăn được, cho ăn mềm nguội, và giữ khoang miệng sạch nhẹ nhàng. Không có cách nào làm vết loét biến mất sau một hai ngày. Mục tiêu là giúp bé dễ chịu trong lúc chờ tổn thương tự lành.
Câu trả lời cho thắc mắc trẻ bị nhiệt miệng phải làm sao phụ thuộc khá nhiều vào tuổi của bé. Nhiều biện pháp phổ biến không áp dụng được cho bé nhỏ.
| Độ tuổi | Việc nên làm | Việc chưa áp dụng được |
|---|---|---|
| Dưới 12 tháng | Bú thành nhiều cữ ngắn, sữa để mát; lau miệng bằng gạc mềm thấm nước muối sinh lý thật nhẹ | Mật ong, súc miệng, mọi loại thuốc bôi chưa có chỉ định bác sĩ |
| 12 đến 36 tháng | Cháo và súp để nguội, sữa chua, uống nhiều nước; tránh đồ chua, mặn, cay nóng | Súc miệng nếu bé chưa biết nhổ nước ra |
| Trên 3 tuổi | Súc nước muối loãng sau ăn, chải răng nhẹ bằng bàn chải lông mềm | Không có hạn chế đáng kể |
Điểm mẹ hay bị nhầm là mốc súc miệng. Nhiều hướng dẫn ghi “áp dụng cho trẻ trên 1 tuổi”, nhưng tiêu chí đúng hơn là bé đã biết nhổ nước ra hay chưa. Bé nuốt phải nước muối nhiều lần trong ngày là điều nên tránh.
Về thuốc, một số gel bôi giảm đau có loại dành riêng cho trẻ em. Mẹ chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ, không dùng lại đơn thuốc của bé khác. Bổ sung vi chất qua bữa ăn hàng ngày là hướng an toàn hơn, với các món như thịt nạc, cá, trứng và rau lá xanh.
Năm việc mẹ không nên làm khi trẻ bị nhiệt miệng
Một số cách xử lý đang được chia sẻ rộng rãi nhưng không an toàn cho trẻ nhỏ. Đáng lưu ý nhất là bôi mật ong lên vết loét. Mật ong không được dùng cho bé dưới 12 tháng dưới bất kỳ hình thức nào.
Không bôi mật ong cho bé dưới 12 tháng
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cũng khuyến cáo tương tự. Lý do là nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ.
Điều nhiều mẹ chưa biết là nguy cơ không chỉ đến từ việc ăn. CDC ghi nhận các ca ngộ độc ở trẻ sau khi dùng ti giả có tẩm mật ong, tức là mật ong chỉ tiếp xúc trong khoang miệng. Vì vậy thao tác chấm mật ong lên vết loét cũng nằm trong phạm vi cần tránh. Với bé trên 12 tháng, mật ong không còn chống chỉ định, nhưng cũng chưa có căn cứ cho thấy bôi lên vết loét giúp mau lành hơn.
Bốn cách xử lý khác cần tránh
Không chấm chanh, muối hạt hay phèn chua trực tiếp lên vết loét. Các cách này gây đau dữ dội cho bé. Hệ quả thường thấy là bé sợ mở miệng và sợ ăn thêm nhiều ngày sau đó.
Không cạy hoặc chà mạnh lên vết loét. Thao tác này làm tổn thương rách rộng hơn và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Vết loét cần được để yên thì mới lành theo đúng tiến trình.
Không tự mua thuốc bôi có corticoid cho bé. Nhóm thuốc này cần bác sĩ cân nhắc chỉ định theo tuổi và mức độ tổn thương. Dùng lại đơn của trẻ khác là việc nên tránh.
Không ép bé ăn uống bình thường khi đang đau. Bé ăn ít hơn trong vài ngày là điều chấp nhận được. Ép ăn lúc này dễ để lại tình trạng biếng ăn kéo dài sau khi vết loét đã lành.
Khi nào cần đưa trẻ bị nhiệt miệng đi khám?
Mẹ nên đưa bé đi khám khi vết loét kéo dài trên 2 tuần, loét lớn hơn 1cm, hoặc bé sốt cao. Bé bỏ bú và có dấu hiệu mất nước cũng cần được khám sớm. Riêng bé dưới 12 tháng bị loét miệng nên đi khám ngay.
Các dấu hiệu cần đưa bé tới cơ sở y tế:
- Vết loét chưa lành sau 2 tuần hoặc có kích thước lớn hơn 1cm.
- Nhiệt miệng tái phát nhiều lần trong thời gian ngắn.
- Bé sốt cao hoặc sưng hạch vùng cổ.
- Bé bỏ bú, tiểu ít hẳn, môi khô, mắt trũng.
- Bé nổi mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc mông.
- Nướu bé sưng đỏ và dễ chảy máu.
- Bé dưới 12 tháng tuổi có vết loét trong miệng.
Lý do cần khám là các biểu hiện này có thể liên quan tới thiếu máu, rối loạn hấp thu hoặc nhiễm virus. Mỗi nhóm nguyên nhân lại cần hướng xử trí riêng.
Ở bé dưới 12 tháng, loét miệng ít khi là áp-tơ điển hình. Vì vậy ngưỡng đi khám với nhóm tuổi này thấp hơn so với bé lớn.
Nội dung trong bài mang tính tham khảo và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Vệ sinh khoang miệng cho bé khi đang có vết loét
Giữ miệng sạch trong lúc bé đang loét giúp hạn chế vi khuẩn tích tụ quanh vết thương. Nhưng thao tác sai lại làm vết loét rách rộng thêm. Nguyên tắc là làm sạch xung quanh, không chà lên vết loét.
Ba lưu ý khi vệ sinh khoang miệng cho bé trong giai đoạn này:
- Thao tác thật nhẹ và đi vòng qua vị trí đang loét, không lau đè lên trên.
- Dùng gạc mềm sạch thay vì khăn thô hoặc ngón tay trần.
- Giảm số lần trong ngày khi bé đang đau, không cố giữ đúng lịch như bình thường.
Gạc rơ lưỡi ShitaKids của Binicare là một lựa chọn cho bước vệ sinh hàng ngày này. Sản phẩm có giá 90.000₫ một hộp 30 miếng, đóng gói riêng lẻ và tiệt trùng, dùng một lần rồi bỏ. Thành phần gồm NaCl, chiết xuất lô hội, xylitol và dịch chiết lá hẹ.
Sản phẩm hỗ trợ vệ sinh khoang miệng hàng ngày cho bé, không phải sản phẩm dùng để xử lý vết loét. Khi bé đang có tổn thương trong miệng, mẹ vẫn cần theo hướng dẫn của bác sĩ cho phần điều trị.
Câu hỏi thường gặp khi trẻ bị nhiệt miệng
Trẻ bị nhiệt miệng có lây không?
Nhiệt miệng dạng loét áp-tơ không lây từ bé này sang bé khác. Nếu trong lớp hoặc trong nhà có nhiều bé cùng bị loét miệng một lúc, khả năng cao đó không phải nhiệt miệng. Trường hợp này thường là bệnh do virus, ví dụ tay chân miệng.
Nhiệt miệng ở trẻ bao lâu thì khỏi?
Phần lớn vết loét tự lành trong 7 đến 14 ngày và không để lại sẹo. Nếu quá 2 tuần mà vết loét chưa lành, mẹ nên cho bé đi khám. Thời gian kéo dài bất thường thường gợi ý một nguyên nhân khác ngoài loét áp-tơ.
Trẻ bị nhiệt miệng nên ăn gì và kiêng gì?
Bé nên ăn các món mềm và để nguội như cháo, súp, sữa chua và sinh tố. Mẹ cho bé uống đủ nước trong ngày. Nhóm cần tránh gồm đồ cay nóng, đồ chiên rán, món mặn và trái cây có tính axit như cam hoặc dứa.
Có nên bôi mật ong cho bé bị nhiệt miệng không?
Không bôi mật ong cho bé dưới 12 tháng dưới bất kỳ hình thức nào. CDC, FDA và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều khuyến cáo như vậy vì nguy cơ ngộ độc botulinum. CDC còn ghi nhận ca ngộ độc từ ti giả tẩm mật ong, nên việc chấm mật ong trong miệng cũng cần tránh. Với bé trên 12 tháng thì mật ong an toàn hơn, nhưng không có bằng chứng giúp vết loét mau lành.
Làm sao biết bé bị nhiệt miệng hay tay chân miệng?
Mẹ kiểm tra hai điểm. Thứ nhất là số lượng: nhiệt miệng thường chỉ một hoặc vài vết đơn độc, còn tay chân miệng có thêm các chấm loét vệ tinh quanh vết chính. Thứ hai là dấu hiệu ngoài da: tay chân miệng thường kèm mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân và mông.
Bé đang bị nhiệt miệng có nên rơ lưỡi không?
Vẫn rơ được, nhưng mẹ cần tránh vị trí đang loét và thao tác nhẹ hơn bình thường. Có thể giảm số lần trong ngày khi bé đau nhiều. Chà trực tiếp lên vết loét sẽ làm tổn thương rộng thêm và khiến bé sợ mỗi lần mẹ đưa tay vào miệng.
Trẻ bị nhiệt miệng tái phát nhiều lần có phải thiếu chất không?
Thiếu vi chất là một trong các yếu tố liên quan, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Nhiệt miệng tái phát còn liên quan tới yếu tố cơ địa, tổn thương niêm mạc lặp lại và sức đề kháng. Bé tái phát nhiều lần trong thời gian ngắn nên được bác sĩ đánh giá thay vì tự bổ sung vi chất tại nhà.
Kết luận
Khi trẻ bị nhiệt miệng, việc quan trọng nhất không phải là tìm cách làm vết loét biến mất thật nhanh. Quan trọng hơn là xác định đúng bé đang bị gì, chăm sóc phù hợp với tuổi, và biết mốc nào thì phải đi khám. Riêng mật ong, mẹ nhớ mốc 12 tháng và áp dụng cho cả việc bôi ngoài.
Mẹ cần tư vấn thêm về sản phẩm vệ sinh răng miệng cho bé có thể xem tại website Binicare. Hoặc mẹ liên hệ hotline và Zalo 056 577 7999.
